වුවමනා, සම්පත් සහ නිෂ්පාදන සාධක
ඒකකය 1 · මූලික ආර්ථික ගැටලු සහ ආර්ථික ක්‍රම
අවශ්‍යතා හා වුවමනා, භාණ්ඩ හා සම්පත් වර්ග, නිෂ්පාදන සාධක හතර සහ ඵලදායිතාව ඉහළ නංවන සාධක.
අවශ්‍යතා සහ වුවමනා
අවශ්‍යතා යනු ජීවත් වීමට සහ සම්මත ජීවිතයක් ගත කිරීමට අපට අනිවාර්යයෙන් ම තිබිය යුතු දේ ය: ආහාර, ඇඳුම්, නිවාස, මූලික සෞඛ්‍ය සේවා හා අධ්‍යාපනය. වුවමනා යනු ඊට අමතරව අපට තිබීමට කැමති දේ ය: ස්මාර්ට් ෆෝනයක්, මෝටර් රථයක්, නිවාඩු. අවශ්‍යතා සීමිත ය; වුවමනා ප්‍රායෝගිකව අසීමිත ය: එක් වුවමනාවක් සපුරන විට අලුත් ඒවා ඇති වේ. අවශ්‍යතාවක් ලෙස සැලකෙන දේ කාලය හා ස්ථානය අනුව ද වෙනස් වේ.
භාණ්ඩ සහ සේවා
භාණ්ඩ භෞතික වස්තූන් ය; සේවා යනු ඉගැන්වීම, බැංකු කටයුතු, ප්‍රවාහනය වැනි අස්පෘශ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් ය.
- ආර්ථික භාණ්ඩ හිඟ ය: ඒවා නිපදවීමට සම්පත් වැය වන බැවින් ඒවාට මිලක් ඇත. සහල්, පොත්, බස් ගමන් ඊට උදාහරණ ය.
- ආර්ථික නොවන භාණ්ඩ හෙවත් නොමිලේ ලැබෙන භාණ්ඩ කිසිවෙකුට ගෙවීමට අවශ්‍ය නොවන තරම් ප්‍රමාණවත් අයුරින් ලැබෙන අතර හිඟ සම්පත් භාවිත නොකරයි. හිරු එළිය සහ බොහෝ ස්ථානවල මුහුදු සුළඟ ඊට උදාහරණ ය. භාණ්ඩයක් අයත් කාණ්ඩය වෙනස් විය හැකි ය: කඳුකරයේ දිය උල්පතක පිරිසිදු පානීය ජලය නොමිලේ ලැබෙන නමුත් නගරයක එය ආර්ථික භාණ්ඩයකි.
සම්පත්
සම්පත් යනු භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනයට යොදා ගන්නා යෙදවුම් ය.
- ආර්ථික සම්පත් හිඟ වන අතර ආවස්ථික පිරිවැයක් ඇත (වී වගාබිමක්, දක්ෂ සේවකයෙක්). ආර්ථික නොවන සම්පත් බහුලව පවතී (හුස්ම ගැනීමට වාතය).
- පුනර්ජනනීය සම්පත් ප්‍රඥාවන්තව භාවිත කළහොත් ස්වභාවිකව ආදේශ වේ: වනාන්තර, මත්ස්‍ය සම්පත්, සූර්ය ශක්තිය. අපුනර්ජනනීය සම්පත් මිනිස් කාල පරිච්ඡේදයක් තුළ ආදේශ නොවේ: ගල් අඟුරු, ඛනිජ තෙල්, මැණික්, ඛනිජ වැලි.
- සංරක්ෂණය යනු ස්වභාවික සම්පත් දිගු කාලයක් පවතින පරිදි ප්‍රඥාවන්තව භාවිත කිරීමයි: ගස් නැවත සිටුවීම, අධික මසුන් ඇල්ලීම වැළැක්වීම, ප්‍රතිචක්‍රීකරණය, ශක්තිය කාර්යක්ෂමව භාවිත කිරීම. එය අනාගත පරපුරේ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කරයි.
නිෂ්පාදන සාධක
| සාධකය | අර්ථය | ලක්ෂණ | ප්‍රතිලාභය |
|---|---|---|---|
| භූමිය | ස්වභාවික සම්පත් සියල්ල: පස, ජලය, වනාන්තර, ඛනිජ | සැපයුම ස්ථාවර ය; මිනිසා විසින් නිපදවන දෙයක් නොවේ | කුලිය |
| ශ්‍රමය | මිනිසාගේ කායික හා මානසික උත්සාහය | සේවකයාගෙන් වෙන් කළ නොහැකි ය | වැටුප් |
| ප්‍රාග්ධනය | වෙනත් භාණ්ඩ නිපදවීමට යොදා ගන්නා මිනිසා විසින් සාදන ලද භාණ්ඩ: යන්ත්‍ර, ගොඩනැඟිලි, මෙවලම් | මිනිසා විසින් සාදන ලද්දකි; භාවිතයත් සමඟ ක්ෂය වේ | පොලිය |
| ව්‍යවසායකත්වය | අනෙක් සාධක සංවිධානය කිරීම, අවදානම දැරීම, නව්‍යකරණය | ව්‍යාපාරයේ අවදානම දරයි | ලාභය |
මෙහි "ප්‍රාග්ධනය" යනු මුදල් නොව ප්‍රාග්ධන භාණ්ඩ බව සලකන්න.
ඵලදායිතාව
ඵලදායිතාව යනු භාවිත කළ යෙදවුම් ඒකකයකට නිපදවන නිමැවුම් ප්‍රමාණයයි.
ශ්‍රම ඵලදායිතාව = මුළු නිමැවුම ÷ සේවකයන් සංඛ්‍යාව (හෝ ශ්‍රම පැය ගණන).
උදාහරණය: කර්මාන්තශාලාවක සේවකයන් 30 දෙනෙකු යොදවා දිනකට කමිස 1,800ක් නිපදවයි. ශ්‍රම ඵලදායිතාව = 1,800 ÷ 30 = සේවකයෙකුට දිනකට කමිස 60කි.
ඵලදායිතාව තීරණය කරන සාධක (තීරක):
- තාක්ෂණය: වඩා හොඳ යන්ත්‍ර හා ක්‍රම මගින් එම යෙදවුම්වලින් ම වැඩි නිමැවුමක් ලැබේ.
- මානව ප්‍රාග්ධනය: සේවකයන්ගේ අධ්‍යාපනය, නිපුණතා, පුහුණුව හා සෞඛ්‍යය.
- කළමනාකරණය: හොඳ සැලසුම්කරණය, සංවිධානය හා පෙළඹවීම.
- ශ්‍රම විභජනය: නිෂ්පාදනය වෙන් වෙන් කාර්යයන් ලෙස බෙදා, එක් එක් කාර්යය වෙනත් සේවකයන් විසින් කිරීම.
- විශේෂීකරණය: සේවකයන්, ව්‍යාපාර හෝ ප්‍රදේශ තමන් වඩාත් හොඳින් කළ හැකි දෙයට අවධානය යොමු කිරීම.
සේවකයන් එක් කාර්යයක දක්ෂ වීම, කාර්ය මාරු කිරීමේදී කාලය නාස්ති නොවීම, සරල කාර්යයන්ට යන්ත්‍ර යෙදවිය හැකි වීම නිසා ශ්‍රම විභජනය නිමැවුම වැඩි කරයි. එහෙත් එය රැකියාව කළකිරවන සුළු කිරීමටත් සේවකයන් එකිනෙකා මත රඳා පැවතීමටත් හේතු විය හැකි ය.
මනස් සිතියම
මතක තබාගන්න:
- භූමිය → කුලිය, ශ්‍රමය → වැටුප්, ප්‍රාග්ධනය → පොලිය, ව්‍යවසායකත්වය → ලාභය
- අවශ්‍යතා සීමිත, වුවමනා අසීමිත
- ප්‍රාග්ධනය යනු යන්ත්‍ර, මෙවලම් මිස මුදල් නොවේ
- අවදානම දරන්නා ව්‍යවසායකයා, ඒ නිසා ලාභය ව්‍යවසායකයාට ය
- ඵලදායිතාව = නිමැවුම ÷ යෙදවුම
- පුනර්ජනනීය (වනාන්තර, මත්ස්‍ය) / අපුනර්ජනනීය (ගල් අඟුරු, ඛනිජ තෙල්).