වෙළෙඳපොළ සහ වෙළෙඳපොළ සමතුලිතය
ඒකකය 2 · ඉල්ලුම, සැපයුම, නම්‍යතාව සහ වෙළෙඳපොළ සමතුලිතය
වෙළෙඳපොළ යනු කුමක් ද, භාණ්ඩ හා සේවා වෙළෙඳපොළ සහ සාධක වෙළෙඳපොළ, වගු, වක්‍ර හා සමීකරණ ඇසුරෙන් සමතුලිත මිල හා ප්‍රමාණය සොයන ආකාරය, අධි ඉල්ලුම හා අධි සැපයුම සහ පාරිභෝගික, නිෂ්පාදක හා ආර්ථික අතිරික්තය.
වෙළෙඳපොළ
වෙළෙඳපොළ යනු භාණ්ඩ, සේවා හෝ සම්පත් හුවමාරු කර ගැනීමට ගැනුම්කරුවන් හා විකුණුම්කරුවන් එකිනෙකා සම්බන්ධ වන ඕනෑම විධිවිධානයකි. එය ස්ථානයක් විය යුතු නැත: පිට කොටුවේ වෙළෙඳපොළ, එළවළු සඳහා ජංගම දුරකථන යෙදුමක් සහ කොටස් වෙළෙඳපොළ සියල්ලම වෙළෙඳපොළ ය.
වෙළෙඳපොළේ කාර්යයන්: ගැනුම්කරුවන් හා විකුණුම්කරුවන් එක් කිරීම; මිල තීරණය කිරීම (මිල සංඥාව); පාරිභෝගිකයන්ට අවශ්‍ය දේ අනුව සම්පත් වෙන් කිරීම; තොරතුරු සැපයීම; කාර්යක්ෂම නිෂ්පාදකයන්ට ප්‍රතිලාභ දීම.
| භාණ්ඩ හා සේවා වෙළෙඳපොළ | සාධක වෙළෙඳපොළ | |
|---|---|---|
| වෙළෙඳාම් කරන දේ | අවසාන භාණ්ඩ හා සේවා (සහල්, ජංගම දුරකථන, කොණ්ඩය කැපීම) | නිෂ්පාදන සාධක (ඉඩම්, ශ්‍රමය, ප්‍රාග්ධනය, ව්‍යවසායකත්වය) |
| ගැනුම්කරුවන් | කුටුම්බ | ආයතන (සහ රජය) |
| විකුණුම්කරුවන් | ආයතන | කුටුම්බ (සාධකවල හිමිකරුවන්) |
| මිල | නිෂ්පාදන මිල | කුලී, වැටුප්, පොලී, ලාභ |
වෙළෙඳපොළ සමතුලිතය
ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය සැපයුම් ප්‍රමාණයට සමාන වන විට (Qd = Qs) වෙළෙඳපොළ සමතුලිතයේ පවතී. සමතුලිත මිලේ (P*) දී ඒ මිල ගෙවීමට කැමති සෑම ගැනුම්කරුවෙකුටම මිල දී ගත හැකි අතර, ඒ මිලට විකිණීමට කැමති සෑම විකුණුම්කරුවෙකුටම විකිණිය හැකි ය. මිල වෙනස් වීමට බලපෑමක් නැත.
වගුවෙන්. Qd = 100 - 2P සහ Qs = 4P - 20 සඳහා වගුව:
| මිල (රු.) | Qd | Qs | ප්‍රතිඵලය |
|---|---|---|---|
| 10 | 80 | 20 | අධි ඉල්ලුම 60 |
| 15 | 70 | 40 | අධි ඉල්ලුම 30 |
| 20 | 60 | 60 | සමතුලිතය |
| 25 | 50 | 80 | අධි සැපයුම 30 |
| 30 | 40 | 100 | අධි සැපයුම 60 |
සමීකරණයෙන්. Qd = Qs ලෙස ගන්න: 100 - 2P = 4P - 20, එනිසා 120 = 6P, එවිට P = රු. 20*. ආදේශ කළ විට: Q* = 100 - 40 = 60 (පරීක්ෂාව: 4 x 20 - 20 = 60). සමතුලිතය ඉල්ලුම් හා සැපයුම් වක්‍ර ඡේදනය වන ලක්ෂ්‍යයයි.
අධි ඉල්ලුම සහ අධි සැපයුම
- අධි ඉල්ලුම (හිඟය): සමතුලිතයට වඩා පහළ මිලකදී Qd, Qs ට වඩා වැඩි ය. ගැනුම්කරුවන් තරඟ කර මිල ඉහළ දමන අතර, සමතුලිතය යළි ඇති වන තෙක් සැපයුම් ප්‍රමාණය ඉහළ ගොස් ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය පහළ යයි.
- අධි සැපයුම (ඉතිරිය): සමතුලිතයට වඩා ඉහළ මිලකදී Qs, Qd ට වඩා වැඩි ය. නොවිකුණන තොග රැස් වන නිසා විකුණුම්කරුවන් මිල අඩු කරන අතර වෙළෙඳපොළ යළි සමතුලිතය කරා යයි.
මෙම ස්වයං නිවැරදි කිරීම මිල යාන්ත්‍රණයේ (අදෘශ්‍යමාන හස්තය ලෙසද හඳුන්වයි) කාර්යයයි.
අධි ඉල්ලුම් මිල සහ අධි සැපයුම් මිල. ඕනෑම ප්‍රමාණයක් සඳහා, ඉල්ලුම් මිල යනු ඉල්ලුම් වක්‍රයෙන් කියවන, අවසාන ඒකකය සඳහා ගැනුම්කරුවන් ගෙවීමට කැමති ඉහළම මිලයි; සැපයුම් මිල යනු සැපයුම් වක්‍රයෙන් කියවන, එම ඒකකය සැපයීමට විකුණුම්කරුවන්ට අවශ්‍ය අවම මිලයි.
- සමතුලිත ප්‍රමාණයට පහළ ප්‍රමාණයක දී ඉල්ලුම් මිල සැපයුම් මිලට වඩා වැඩි ය. එම පරතරය අධි ඉල්ලුම් මිලයි: ඒකකය සැපයීමට යන පිරිවැයට වඩා ගැනුම්කරුවන් එය අගය කරන නිසා නිෂ්පාදනය පුළුල් විය යුතු ය.
- සමතුලිත ප්‍රමාණයට ඉහළ ප්‍රමාණයක දී සැපයුම් මිල ඉල්ලුම් මිලට වඩා වැඩි ය. එම පරතරය අධි සැපයුම් මිලයි: ගැනුම්කරුවන් ඒකකයට දෙන වටිනාකමට වඩා එය සැපයීමට වැඩි පිරිවැයක් යන නිසා නිෂ්පාදනය සංකෝචනය විය යුතු ය.
සමතුලිතයේ දී පරතර දෙකම ශුන්‍ය වේ.
පාරිභෝගික, නිෂ්පාදක සහ ආර්ථික අතිරික්තය
- පාරිභෝගික අතිරික්තය (CS): පාරිභෝගිකයන් ගෙවීමට කැමති මිල සහ ඔවුන් සැබැවින් ගෙවන මිල අතර වෙනස. ප්‍රස්තාරයේ දී ඉල්ලුම් වක්‍රයට පහළින් සහ මිලට ඉහළින් ඇති වර්ගඵලය.
- නිෂ්පාදක අතිරික්තය (PS): නිෂ්පාදකයන්ට ලැබෙන මිල සහ ඔවුන් පිළිගන්නා අවම මිල අතර වෙනස. ප්‍රස්තාරයේ දී සැපයුම් වක්‍රයට ඉහළින් සහ මිලට පහළින් ඇති වර්ගඵලය.
- ආර්ථික (මුළු) අතිරික්තය = CS + PS.
උදාහරණය. Qd = 100 - 2P සහ Qs = 4P - 20 සඳහා, P* = 20 සහ Q* = 60 විට:
- ඉල්ලුම් වක්‍රය මිල අක්ෂය හමුවන්නේ P = 50 දී (Qd = 0), එනිසා CS = 1/2 x (50 - 20) x 60 = රු. 900.
- සැපයුම් වක්‍රය මිල අක්ෂය හමුවන්නේ P = 5 දී (Qs = 0), එනිසා PS = 1/2 x (20 - 5) x 60 = රු. 450.
- ආර්ථික අතිරික්තය = 900 + 450 = රු. 1,350.
තරඟකාරී සමතුලිතයෙන් හැකි උපරිම ආර්ථික අතිරික්තය ලැබේ. Q* ට වැඩි හෝ අඩු ප්‍රමාණයක් එය අඩු කරයි (අහිමි වූ සුබසාධනය).
මනස් සිතියම
මතක තබාගන්න:
- සමතුලිතය: Qd = Qs
- මිල සමතුලිතයට වඩා වැඩි: අධි සැපයුම, මිල පහත වැටේ
- මිල සමතුලිතයට වඩා අඩු: අධි ඉල්ලුම, මිල ඉහළ යයි
- අධි සැපයුම → තොග ඉතිරි → මිල ↓; අධි ඉල්ලුම → හිඟය → මිල ↑
- පාරිභෝගික අතිරික්තය + නිෂ්පාදක අතිරික්තය = මුළු (ආර්ථික) අතිරික්තය
- මුළු අතිරික්තය උපරිම වන්නේ සමතුලිතයේ දී ය