වෙළෙඳපොළ සමතුලිතය වෙනස් වීම
ඒකකය 2 · ඉල්ලුම, සැපයුම, නම්‍යතාව සහ වෙළෙඳපොළ සමතුලිතය
ඉල්ලුම විස්ථාපනය වීම, සැපයුම විස්ථාපනය වීම සහ දෙකම එකවර විස්ථාපනය වීම නිසා සමතුලිත මිල හා ප්‍රමාණය වෙනස් වන ආකාරය, සංඛ්‍යාත්මක හා ප්‍රස්තාරික විශ්ලේෂණය සහිතව.
සංසන්දනාත්මක ස්ථිතික විශ්ලේෂණය සඳහා ක්‍රමයක්
වෙළෙඳපොළක යමක් වෙනස් වන විට මෙම පියවර අනුගමනය කරන්න:
- මිල පමණක් වෙනස් වීම වක්‍ර දිගේ චලනයක් මිස හේතුවක් නොවේ. වක්‍රයක් විස්ථාපනය කළ තීරකය සොයන්න.
- වෙනස් වූ තීරකය (ආදායම, රුචි අරුචිකම්, පිරිවැය, තාක්ෂණය, බද්ද, කාලගුණය, අපේක්ෂා...) හඳුනා ගන්න.
- එය කුමන වක්‍රය (ඉල්ලුම හෝ සැපයුම) කුමන දිශාවට විස්ථාපනය කරන්නේ දැයි තීරණය කරන්න.
- නව වක්‍රය ඇඳ, නව සමතුලිතය සොයා, නව P* සහ Q* පැරණි ඒවා සමඟ සසඳන්න.
ඉල්ලුම විස්ථාපනය වීම
| වෙනස | හේතු (උදාහරණ) | P* | Q* |
|---|---|---|---|
| ඉල්ලුම වැඩි වේ (දකුණට විස්ථාපනය) | ඉහළ ආදායම් (සාමාන්‍ය භාණ්ඩයක්), ආදේශන භාණ්ඩයක මිල ඉහළ යාම, හිතකර ප්‍රචාරණය, ගැනුම්කරුවන් වැඩි වීම | ඉහළ යයි | ඉහළ යයි |
| ඉල්ලුම අඩු වේ (වමට විස්ථාපනය) | ආදායම් පහත වැටීම, ආදේශන භාණ්ඩයක මිල පහළ යාම, සෞඛ්‍ය අනතුරු ඇඟවීම් | පහළ යයි | පහළ යයි |
පැරණි මිලේ දී දැන් අධි ඉල්ලුමක් (ඉල්ලුම අඩු වූ විට අධි සැපයුමක්) පවතී. මිල සකස් වන අතර එයින් නව සමතුලිතය කරා සැපයුම් වක්‍රය දිගේ චලනයක් ඇති වේ.
සැපයුම විස්ථාපනය වීම
| වෙනස | හේතු (උදාහරණ) | P* | Q* |
|---|---|---|---|
| සැපයුම වැඩි වේ (දකුණට විස්ථාපනය) | අඩු පිරිවැය, වඩා හොඳ තාක්ෂණය, සහනාධාර, හොඳ කාලගුණය, විකුණුම්කරුවන් වැඩි වීම | පහළ යයි | ඉහළ යයි |
| සැපයුම අඩු වේ (වමට විස්ථාපනය) | ඉහළ පිරිවැය, බද්දක්, නියඟයක් හෝ සුළි සුළඟක්, විකුණුම්කරුවන් අඩු වීම | ඉහළ යයි | පහළ යයි |
සංඛ්‍යාත්මක විසඳූ උදාහරණයක්
වෙළෙඳපොළේ Qd = 100 - 2P සහ Qs = 4P - 20 වන අතර P* = රු. 20 සහ Q* = 60 වේ.
(a) ඉල්ලුම වැඩි වේ (ආදායම් ඉහළ යයි): Qd = 130 - 2P. එවිට 130 - 2P = 4P - 20, එනිසා 150 = 6P, එවිට P = 25* සහ Q = 80*. දෙකම ඉහළ යයි.
(b) සැපයුම අඩු වේ (පොහොර පිරිවැය ඉහළ යයි): Qs = 4P - 50. එවිට 100 - 2P = 4P - 50, එනිසා 150 = 6P, එවිට P = 25* සහ Q = 50*. මිල ඉහළ ගොස් ප්‍රමාණය පහළ යයි.
(c) දෙකම එකවර වෙනස් වේ (ඉල්ලුම 130 - 2P ට සහ සැපයුම 4P - 50 ට): 130 - 2P = 4P - 50, එනිසා 180 = 6P, එවිට P = 30* සහ Q = 70*. මිල තියුණු ලෙස ඉහළ යයි. මෙහි ප්‍රමාණයද ඉහළ යයි (60 ට වඩා 70), එහෙත් බෑවුම් හෝ විස්ථාපනවල ප්‍රමාණ වෙනස් නම් එය පහළ යා හැකිව තිබුණි: එය රඳා පවතින්නේ කුමන විස්ථාපනය විශාල ද යන්න මත ය.
වක්‍ර දෙකම එකවර විස්ථාපනය වීම
| ඉල්ලුම | සැපයුම | මිල | ප්‍රමාණය |
|---|---|---|---|
| වැඩි වේ | වැඩි වේ | අවිනිශ්චිත ය | ඉහළ යයි |
| අඩු වේ | අඩු වේ | අවිනිශ්චිත ය | පහළ යයි |
| වැඩි වේ | අඩු වේ | ඉහළ යයි | අවිනිශ්චිත ය |
| අඩු වේ | වැඩි වේ | පහළ යයි | අවිනිශ්චිත ය |
දෙකම වැඩි වුවහොත් ප්‍රමාණය නිසැකව ඉහළ යයි (වක්‍ර දෙකම එකම දිශාවට තල්ලු කරන නිසා), නමුත් මිලේ වෙනස රඳා පවතින්නේ එක් එක් විස්ථාපනයේ ප්‍රමාණය මත ය. විස්ථාපන ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවලට වන විට (ඉල්ලුම වැඩි වී සැපයුම අඩු වීම වැනි) දෙකම මිල ඉහළට තල්ලු කරන නිසා මිල නිසැකව ඉහළ යන අතර, ප්‍රමාණයට ඒවායේ බලපෑම් එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ වන නිසා ප්‍රමාණය රඳා පවතින්නේ විස්ථාපනවල සාපේක්ෂ විශාලත්වය මත ය. අනුමාන කිරීම වෙනුවට සෑම විටම "අවිනිශ්චිත ය" යැයි පවසා හේතු පහදන්න.
ශ්‍රී ලංකාවෙන් උදාහරණ
- අලුත් අවුරුදු කාලය: පොල් සහ රසකැවිලි සඳහා ඉල්ලුම ඉහළ යන අතර ම අධික වර්ෂාව නිසා සැපයුම අඩු වේ: මිල තියුණු ලෙස ඉහළ යන අතර ප්‍රමාණය විස්ථාපනවල විශාලත්වය මත රඳා පවතී.
- ඉන්ධන සහනාධාර හෝ බදු වෙනස: ප්‍රවාහන පිරිවැය අඩු වීමෙන් එළවළු සැපයුම දකුණට විස්ථාපනය වී මිල අඩු වේ.
- නියඟ සමයේ තේ අපනයන: සැපයුම වමට විස්ථාපනය වී ලංසු මිල ඉහළ යයි.
- ලූනු හොඳ අස්වැන්නක්: සැපයුම වැඩි වී මිල පහළ යන අතර ඉල්ලුම අනම්‍ය නම් ගොවි ආදායම අඩු විය හැකි ය.
මනස් සිතියම
මතක තබාගන්න:
- ඉල්ලුම ↑: මිල ↑, ප්‍රමාණය ↑. ඉල්ලුම ↓: මිල ↓, ප්‍රමාණය ↓
- සැපයුම ↑: මිල ↓, ප්‍රමාණය ↑. සැපයුම ↓: මිල ↑, ප්‍රමාණය ↓
- ඉල්ලුම විස්ථාපනය → මිල සහ ප්‍රමාණය එක ම දිශාවට; සැපයුම විස්ථාපනය → ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවලට
- වක්‍ර දෙක ම විස්ථාපනය වුවහොත්: එක් වෙනසක් නිසැක ය, අනෙක විශාල විස්ථාපනය අනුව තීරණය වේ
- පියවර: තීරකය හඳුනාගන්න, වක්‍රය තෝරන්න, දිශාව තෝරන්න, නව සමතුලිතය කියවන්න
- ගණනය: විස්ථාපනය වූ සමීකරණයේ අන්තඃඛණ්ඩය වෙනස් කර Qd = Qs විසඳන්න