ඉල්ලුම සහ ඉල්ලුම් නීතිය
ඒකකය 2 · ඉල්ලුම, සැපයුම, නම්‍යතාව සහ වෙළෙඳපොළ සමතුලිතය
පෞද්ගලික හා වෙළෙඳපොළ ඉල්ලුම, ඉල්ලුම් තීරක, ඉල්ලුම් නීතිය සහ ඊට පටහැනි අවස්ථා, ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය වෙනස් වීම හා ඉල්ලුම වෙනස් වීම අතර වෙනස.
ඉල්ලුම යනු කුමක් ද?
ආර්ථික විද්‍යාවේ දී ඉල්ලුම යනු යම් භාණ්ඩයක් ලබා ගැනීමට ඇති ආශාව පමණක් නොවේ. එය, ceteris paribus (අනෙක් සාධක නොවෙනස්ව පවතින විට), දී ඇති කාලයක් තුළ ඕනෑම මිලකට පාරිභෝගිකයන් මිල දී ගැනීමට කැමැත්තක් සහ හැකියාවක් දක්වන භාණ්ඩ හෝ සේවා ප්‍රමාණයයි. සිසුවියකට යතුරුපැදියක් අවශ්‍ය වුවත් ඒ සඳහා මුදල් නැත්නම් එය ඇගේ ඉල්ලුමට අයත් නොවේ.
- පෞද්ගලික ඉල්ලුම යනු එක් පාරිභෝගිකයෙකුගේ හෝ කුටුම්බයක ඉල්ලුමයි.
- වෙළෙඳපොළ ඉල්ලුම යනු වෙළෙඳපොළේ සියලු පාරිභෝගිකයන්ගේ ඉල්ලුම එකතු කළ විට ලැබෙන ඉල්ලුමයි. එය සෑම මිලකටම පෞද්ගලික ඉල්ලුම් ප්‍රමාණ එකතු කිරීමෙන් (තිරස් එකතුව) ලබා ගනී.
ඉල්ලුම් ශ්‍රිතය, වගුව, වක්‍රය සහ සමීකරණය
ඉල්ලුම් ශ්‍රිතය මඟින් ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය එහි තීරක මත රඳා පවතින ආකාරය පෙන්වයි:
Qd = f(P, Y, Pr, T, E, N)
මෙහි P යනු භාණ්ඩයේ මිල, Y ආදායම, Pr සම්බන්ධ භාණ්ඩවල මිල, T රුචි අරුචිකම්, E අපේක්ෂා සහ N ගැනුම්කරුවන් ගණනයි.
P හැර අනෙක් සියල්ල නියතව තබා ගත් විට ඉල්ලුම් සමීකරණය ලැබේ; උදාහරණයක් ලෙස Qd = 100 - 2P. එය ඉල්ලුම් වගුවක් ලෙස හෝ ඉල්ලුම් වක්‍රයක් (සිරස් අක්ෂයේ P සහ තිරස් අක්ෂයේ Q සහිත ප්‍රස්තාරයක්) ලෙස දැක්විය හැකි ය.
| මිල (රු.) | Qd = 100 - 2P (සතියකට kg) |
|---|---|
| 10 | 80 |
| 20 | 60 |
| 30 | 40 |
| 40 | 20 |
වක්‍රය පහළට බෑවුම් වේ: මෙම සමීකරණයේ බෑවුම -1/2 කි (P රු. 1කින් ඉහළ ගිය විට Q ඒකක 2කින් අඩු වේ).
ඉල්ලුම් නීතිය සහ එය ක්‍රියා කරන ආකාරය
ඉල්ලුම් නීතියට අනුව, අනෙක් සාධක නොවෙනස්ව පවතින විට, භාණ්ඩයක මිල සහ ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය අතර ප්‍රතිලෝම සම්බන්ධයක් පවතී. ඒ සඳහා හේතු තුනක් තිබේ:
- ආදේශන ප්‍රතිවිපාකය: සහල් මිල ඉහළ ගිය විට පාන් හෝ නූඩ්ල්ස් වැනි වෙනත් ආහාර සාපේක්ෂව මිල අඩු වන නිසා පාරිභෝගිකයන් සහල්වලින් ඉවතට හැරේ.
- ආදායම් ප්‍රතිවිපාකය: මිල ඉහළ යාම නිසා දී ඇති මුදල් ආදායමේ මූර්ත මිල දී ගැනීමේ හැකියාව අඩු වන බැවින් පාරිභෝගිකයන්ට මිල දී ගත හැක්කේ අඩු ප්‍රමාණයකි.
- ආන්තික උපයෝගිතාව පහත වැටීම: අමතර ඒකකයක් මඟින් ලැබෙන තෘප්තිය අඩු වන නිසා අමතර ඒකක සඳහා පාරිභෝගිකයන් ගෙවීමට කැමති මිල අඩු වේ.
මිල ප්‍රතිවිපාක (ආදේශන ප්‍රතිවිපාකය සහ ආදායම් ප්‍රතිවිපාකය) එකතු වීමෙන් ඉල්ලුම් වක්‍රය පහළට බෑවුම් වේ.
ඉල්ලුම් තීරක
| තීරකය | ඉල්ලුමට බලපෑම |
|---|---|
| පාරිභෝගික ආදායම | සාමාන්‍ය භාණ්ඩ සඳහා ආදායම වැඩි වූ විට ඉල්ලුම වැඩි වේ; බාල භාණ්ඩ සඳහා අඩු වේ |
| ආදේශන භාණ්ඩවල මිල | තේ මිල ඉහළ ගිය විට කෝපි ඉල්ලුම වැඩි වේ |
| අනුපූරක භාණ්ඩවල මිල | පෙට්‍රල් මිල ඉහළ ගිය විට මෝටර් රථ ඉල්ලුම අඩු වේ |
| රුචි අරුචිකම් | විලාසිතා, දැන්වීම්, සෞඛ්‍ය දැනුවත්භාවය |
| අපේක්ෂා | හෙට මිල ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කිරීමෙන් අද ඉල්ලුම වැඩි වේ |
| ගැනුම්කරුවන් ගණන | ජනගහන වර්ධනය, සංචාරකයන් පැමිණීම |
ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය වෙනස් වීම හා ඉල්ලුම වෙනස් වීම
| ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය වෙනස් වීම | ඉල්ලුම වෙනස් වීම | |
|---|---|---|
| හේතුව | භාණ්ඩයේ ම මිල වෙනස් වීම පමණි | වෙනත් ඕනෑම තීරකයක් වෙනස් වීම |
| ප්‍රස්තාරයේ | එම වක්‍රය දිගේ චලනයක් | මුළු වක්‍රය ම විස්ථාපනය වීම |
| භාවිත වචන | ප්‍රසාරණය (මිල අඩු වූ විට) හෝ සංකෝචනය (මිල ඉහළ ගිය විට) | ඉල්ලුම වැඩි වීම (දකුණට විස්ථාපනය) හෝ අඩු වීම (වමට විස්ථාපනය) |
උදාහරණය (ශ්‍රී ලංකාව). පොල් ගෙඩියක මිල රු. 80 සිට රු. 120 දක්වා ඉහළ ගිය විට පවුල් මිල දී ගන්නා පොල් ප්‍රමාණය අඩු වේ: ඉල්ලුම් ප්‍රමාණයේ සංකෝචනයකි. සෞඛ්‍ය ව්‍යාපාරයක් නිසා මිනිසුන් පොල්තෙල් වැඩියෙන් කැමති වූ විට සෑම මිලකටම පොල්තෙල් ඉල්ලුම ඉහළ යයි: ඉල්ලුම වැඩි වීමකි.
ඉල්ලුම් නීතියට පටහැනි අවස්ථා
- ගිෆන් භාණ්ඩ: දුගී කුටුම්බයක අයවැයෙන් විශාල කොටසක් ගන්නා දුර්ලභ බාල භාණ්ඩයකි. එහි මිල ඉහළ ගිය විට කුටුම්බයට වඩා හොඳ ආහාර මිල දී ගත නොහැකි නිසා ප්‍රධාන ආහාරය ඊටත් වැඩියෙන් මිල දී ගනී. ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය මිල සමඟ ඉහළ යයි.
- ප්‍රදර්ශනාත්මක භාණ්ඩ: කීර්තිය පෙන්වීමට මිල දී ගන්නා සුඛෝපභෝගී ස්වර්ණාභරණ වැනි භාණ්ඩ. ඉහළ මිල නිසා ඒවායේ කීර්තිය වැඩි වන බැවින් මිල ඉහළ යත් ම ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය වැඩි විය හැකි ය.
- තවද, හෙට මිල තවත් ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂාවෙන් වැඩියෙන් මිල දී ගැනීමද මෙයට අයත් වේ.
මනස් සිතියම
මතක තබාගන්න:
- ඉල්ලුම් නීතිය: මිල ↑ → ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය ↓ (ප්‍රතිලෝම සම්බන්ධය)
- මිල වෙනස → වක්‍රය දිගේ චලනය; වෙනත් තීරකයක් → වක්‍රය විස්ථාපනය
- හේතු තුන: ආදේශන ප්‍රතිවිපාකය, ආදායම් ප්‍රතිවිපාකය, ආන්තික උපයෝගිතාව පහත වැටීම
- පටහැනි අවස්ථා: ගිෆන් භාණ්ඩ සහ ප්‍රදර්ශනාත්මක භාණ්ඩ
- ඉල්ලුම් තීරක: ආදායම, රුචි අරුචිකම්, සම්බන්ධ භාණ්ඩවල මිල, ජනගහනය, අපේක්ෂා
- ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය වෙනස් වන්නේ මිල නිසා ය; ඉල්ලුම වෙනස් වන්නේ මිල හැර අනෙක් සාධක නිසා ය