ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික හා සුන්‍යෂ්ටික සෛල
ඒකකය 2 · ජීවයේ රසායනික පදනම හා සෛලීය පදනම
සියලු සෛලවලට පොදු ලක්ෂණ හා ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික හා සුන්‍යෂ්ටික සෛල අතර වෙනස්කම් (වගුව 2.4), සත්ත්ව හා ශාක සෛලවල ව්‍යුහය සමඟ.
සෛල වර්ග දෙකක්
සෛල වර්ග දෙකකි: ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සහ සුන්‍යෂ්ටික. බැක්ටීරියා හා ආකියා අධිරාජධානි ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික ය; අනෙකුත් සියලු ජීවීන් සුන්‍යෂ්ටික ය.
සියලු සෛලවලට මෙම මූලික ලක්ෂණ පොදු ය:
- සෛලය වටා වරණීය බාධකයක් ලෙස ක්‍රියා කරන ප්ලාස්ම පටලයක්;
- සෛලය තුළ උපසෛලීය සංඝටක අවලම්බනය වී ඇති අර්ධ තරලමය, ජෙලි වැනි සයිටොසොලය;
- ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍යය ලෙස DNA;
- රයිබොසෝම.
ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික හා සුන්‍යෂ්ටික සෛල සංසන්දනය
| ලක්ෂණය | ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛලය | සුන්‍යෂ්ටික සෛලය |
|---|---|---|
| ජීවීහු | බැක්ටීරියා, ආකිබැක්ටීරියා | ප්‍රොටිස්ටා, දිලීර, ශාක හා සත්ත්වයෝ |
| සෛලවල ප්‍රමාණය | සාමාන්‍ය විෂ්කම්භය 0.5-5 µm | විෂ්කම්භය 10-100 µm |
| ආකාරය | ප්‍රධාන වශයෙන් ඒක සෛලීය | ප්‍රධාන වශයෙන් බහු සෛලීය (බොහෝ ප්‍රොටිස්ටාවන් හා සමහර දිලීර ඒක සෛලීය ය) |
| පරිණාමික සම්භවය | වසර බිලියන 3.5කට පෙර | වසර බිලියන 1.8කට පෙර ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකවලින් |
| සෛල විභාජනය | ද්වි ඛණ්ඩනය; අනූනනය හෝ ඌනනය නැත | අනූනනය, ඌනනය හෝ දෙකම |
| ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය | හිස්ටෝනවලට බැඳී නොමැති, සයිටොප්ලාස්මයේ නියුක්ලියොයිඩ ප්‍රදේශයේ නිදහසේ පවතින චක්‍රීය DNA | න්‍යෂ්ටිය තුළ හිස්ටෝනවලට බැඳුණු රේඛීය DNA |
| රයිබොසෝම | 70S (කුඩා) | 80S (විශාල), සයිටොසොලයේ නිදහස්ව හෝ ER ට සම්බන්ධ වී; මයිටොකොන්ඩ්‍රියා හා හරිතලවවල 70S |
| ඉන්ද්‍රියිකා | පටලවලින් වටවූ ඉන්ද්‍රියිකා නැත; සංඝටක ස්වල්පයකි (උදා: රයිබොසෝම). අභ්‍යන්තර පටල දුර්ලභ ය; තිබේ නම් ශ්වසනය, ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය හෝ N₂ තිර කිරීම හා සම්බන්ධ ය | පටලවලින් වටවූ ඉන්ද්‍රියිකා විවිධාකාර ය; න්‍යෂ්ටිය, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා හා හරිතලව පටල දෙකකින් ද ලයිසොසෝම හා රික්තක පටලයකින් ද වටවී ඇත |
| සෛල බිත්තිය | බැක්ටීරියා හා සයනොබැක්ටීරියාවල පෙප්ටිඩොග්ලයිකැන්; ආකිබැක්ටීරියාවල පොලිසැකරයිඩ හා ප්‍රෝටීන | ශාකවල (සෙලියුලෝස්) හා දිලීරවල (කයිටීන්) දෘඪ පොලිසැකරයිඩ බිත්තියක්; සතුන්ට නැත |
| කශිකා | සරල ය, ක්ෂුද්‍රනාලිකා නැත, බාහිර සෛලීය (සෛල පෘෂ්ඨ පටලයෙන් වැසී නැත), 20 nm පළල | සංකීර්ණ ය, 9+2 ක්ෂුද්‍රනාලිකා, අභ්‍යන්තර සෛලීය (පටලයෙන් වැසී ඇත), 200 nm පළල |
| ශ්වසනය | අභ්‍යන්තර පටලවල නැම් මත | මයිටොකොන්ඩ්‍රියා තුළ (වායුජීවී ශ්වසනය) |
| ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය | හරිතලව නැත; ගොඩගැසී නොමැති පටල මත | හරිතලව තුළ; පටල සාමාන්‍යයෙන් සුස්තර හෝ පංජර කණිකා ලෙස ගොඩගැසී ඇත |
| නයිට්‍රජන් තිර කිරීම | සමහරකට නයිට්‍රජන් තිර කළ හැක | කිසිවකට නොහැක |
සත්ත්ව සෛලය හා ශාක සෛලය
සත්ත්ව සෛලයේ ඇත්තේ: කශිකාව, සිනිඳු අන්තඃප්ලාස්ම ජාලිකාව, රළු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලිකාව, ක්‍රොමැටින්, න්‍යෂ්ටික ආවරණය, න්‍යෂ්ටිකාව, ලයිසොසෝම, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා, ක්ෂුද්‍රනාලිකා, ක්ෂුද්‍ර අංගුලිකා, කේන්ද්‍රදේහය, ගොල්ගී උපකරණය, රයිබොසෝම හා ප්ලාස්ම පටලය ය.
ශාක සෛලයේ බොහෝ කොටස් එසේම ඇති අතර, ඊට අමතරව මධ්‍ය රික්තකය, පෙරොක්සිසෝමය, හරිතලවය, සෛල බිත්තිය හා ප්ලාස්ම බන්ධ (ඊළඟ සෛලයට සම්බන්ධතා) ඇත.
මෙම ව්‍යුහ එක් එකක් ඊළඟ පාඩම්වල විස්තර කෙරේ.
Exam tip: මෙවැනි වගු බොහෝ විට පේළියෙන් පේළිය ප්‍රශ්න කෙරේ. නැවත කියවන්න: ප්‍රමාණය (0.5-5 හා 10-100 µm), වයස (වසර බිලියන 3.5 හා 1.8), විභාජනය (ද්වි ඛණ්ඩනය හා අනූනන/ඌනන), රයිබොසෝම (70S හා 80S), කශිකාව (20 nm බාහිර සෛලීය හා 200 nm අභ්‍යන්තර සෛලීය 9+2) හා නයිට්‍රජන් තිර කිරීම (සමහර ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික පමණි).
දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජීව විද්‍යා විශේෂවේදී උපාධිය (B.Sc. (Hons) Bio.Sp) පන්ති සාමාර්ථයක් සහිතව. Paadama හි උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා අන්තර්ගතය සහ පාඩම් සියල්ල සමාලෝචනය කරන්නේ දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න මහතායි. පාඩම් උගන්වන්නේත් එතුමායි..