ප්ලාස්ම පටලයේ ව්‍යුහය හා කෘත්‍ය

ඒකකය 2 · ජීවයේ රසායනික පදනම හා සෛලීය පදනම

ප්ලාස්ම පටලයේ තරල - විචිත්‍ර ආකෘතිය: පොස්ෆොලිපිඩ ද්විත්ව ස්තරය, සම්පූරක හා පර්යන්ත ප්‍රෝටීන, කොලෙස්ටෙරෝල්, ග්ලයිකොප්‍රෝටීන හා ග්ලයිකොලිපිඩ සහ කෘත්‍ය හය.

ප්ලාස්ම පටලය

ප්ලාස්ම පටලය යනු සයිටොප්ලාස්මයේ පිටත ම සීමාව යි. සෛලයක සියලු පටලවලට එකම සියුම් ව්‍යුහය පොදු ය.

තරල - විචිත්‍ර ආකෘතිය

1972 දී සිංගර් සහ නිකොල්සන් විසින් තරල - විචිත්‍ර ආකෘතිය ඉදිරිපත් කරන ලදි. පටලය ප්‍රධාන වශයෙන් පොස්ෆොලිපිඩ (පටලයේ වැඩිපුරම ඇති ලිපිඩය) හා ප්‍රෝටීන වලින් සැදී ඇති අතර ඝනකම 7 nm පමණ වේ.

• පොස්ෆොලිපිඩ ද්විත්ව ස්තරයක් (ස්තර දෙකක්) සාදයි. ඒවා උභයසාහී ය: ජලකාමී හිස් සෛලයේ ඇතුළත හා පිටත ජලීය පරිසරය දෙසට ද ජල භීතික වලිග පටලය තුළ එකිනෙක දෙසට ද හැරී ඇත.
• පොස්ෆොලිපිඩවලට චලනය විය හැකි නිසා පටලය තරල වේ. ප්‍රෝටීන අහඹු ලෙස එහෙන් මෙහෙන් කා වැදී ඇති නිසා එය විචිත්‍ර වේ.

පටල ප්‍රෝටීන හා අනෙකුත් සංඝටක

• සම්පූරක ප්‍රෝටීන ද්විත්ව ස්තරය තුළ කා වැදී ඇත. සම්පූර්ණ පටලය හරහා විහිදෙන ඒවා තීර්යක් පටල ප්‍රෝටීන වන අතර සමහරක් පටලයේ කොටසක් දක්වා පමණක් විහිදේ. බොහෝ තීර්යක් පටල ප්‍රෝටීනවල අයන හා සමහර ධ්‍රැවීය අණු සඳහා ජලකාමී නාලිකා ඇත.
• පර්යන්ත ප්‍රෝටීන පෘෂ්ඨයට ලිහිල්ව බැඳී ඇති අතර ද්විත්ව ස්තරය තුළ නොමැත.
• සමහර ප්‍රෝටීන හා ලිපිඩවලට ශාඛනය වූ කෙටි කාබෝහයිඩ්‍රේට දාම බැඳී ග්ලයිකොප්‍රෝටීන හා ග්ලයිකොලිපිඩ සාදයි.
• සත්ත්ව සෛල පටලවල ද්විත්ව ස්තරයේ විසිරී ඇති කොලෙස්ටෙරෝල් ද ඇති අතර ඒවා දෘඪතාව හා ස්ථායිතාව ලබා දේ.
• පටලයේ මුහුණත් දෙක (බාහිර සෛලීය පැත්ත හා සයිටොප්ලාස්මීය පැත්ත) සංයුතියෙන් හා කෘත්‍යයෙන් වෙනස් වේ.

ප්ලාස්ම පටලයේ කෘත්‍ය

1. එය සෛලය තුළ ඇති සංඝටක පිටත පරිසරයෙන් වෙන් කරයි.
2. එය වරණීය පාරගම්‍ය වන අතර සෛලයේ පැවැත්මට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය හුවමාරුව යාමනය කරයි.
3. කා වැදී ඇති ප්‍රෝටීන මගින් සෛල හඳුනා ගැනීමට හා යාබද සෛල සමඟ සන්නිවේදනයට ඉඩ ලැබේ.
4. සමහර ප්‍රෝටීන විශේෂිත ජෛව රසායනික ද්‍රව්‍ය (හෝමෝන, ස්නායු සම්ප්‍රේෂක, ප්‍රතිදේහ ප්‍රෝටීන) සඳහා ප්‍රතිග්‍රාහක වේ.
5. සමහර ප්‍රෝටීන සෛලීය සැකිල්ලේ තන්තුවලට බැඳී සෛලයේ හැඩය පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.
6. සමහර ප්‍රෝටීන එන්සයිම වේ; උදාහරණයක් ලෙස අන්ත්‍ර අපිච්ඡද සෛලවල ක්ෂුද්‍ර අංගුලිකා පටලවල ඇති ජීර්ණ එන්සයිම.

Exam tip: "තරල" (පොස්ෆොලිපිඩ චලනය වේ) හා "විචිත්‍ර" (ප්‍රෝටීන විසිර ඇත) වෙන වෙනම පැහැදිලි කරන්න. සම්පූරක ප්‍රෝටීන (ද්විත්ව ස්තරය තුළ, තීර්යක් පටල ප්‍රෝටීන ඇතුළුව) හා පර්යන්ත ප්‍රෝටීන (පෘෂ්ඨයේ) පටලවා නොගන්න. පටලය හරහා පරිවහනය පසුව ඉගෙන ගන්නා මාතෘකාවකි.

දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජීව විද්‍යා විශේෂවේදී උපාධිය (B.Sc. (Hons) Bio.Sp) පන්ති සාමාර්ථයක් සහිතව. Paadama හි උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා අන්තර්ගතය සහ පාඩම් සියල්ල සමාලෝචනය කරන්නේ දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න මහතායි. පාඩම් උගන්වන්නේත් එතුමායි.