ශාක පටක
ඒකකය 4 · ශාක ව්‍යුහය හා ක්‍රියාකාරිත්වය
විභාජක පටකය හා එහි වර්ධන කලාප, සරල ස්ථිර පටක (මෘදුස්තර, ස්ථූලකෝණාස්‍ර, දෘඪස්තර), සංකීර්ණ පටක වන සයිලමය හා ප්ලෝයමය, සහ පටක සමජාත, භූමි හා සනාල පද්ධති ලෙස කාණ්ඩ කෙරෙන ආකාරය.
විභාජක පටකය
ශාකයක් ජීවිත කාලය පුරාම වර්ධනය වන්නේ එහි සමහර ප්‍රදේශවලට බෙදීමේ හැකියාව රැඳී පවතින බැවිනි. මෙම ප්‍රදේශ විභාජක පටකයෙන් (meristem) සෑදී ඇත. එහි සෛල කුඩා ය, ආසන්න වශයෙන් ඝනකාභ ය, තුනී ප්‍රාථමික බිත්ති, ඝන සයිටොප්ලාස්මය, විශාල න්‍යෂ්ටියක් හා කුඩා රික්තක පමණක් ඇත. ඒවා අතර අන්තර්සෛලීය අවකාශ නැත.
- ප්‍රරෝහයේ හා මූල අග්‍රයේ ඇති අග්‍ර විභාජක පටක ශාකය දික් කරයි (ප්‍රාථමික වර්ධනය).
- පාර්ශ්වික විභාජක පටක (සනාල කැම්බියම් හා කෝක් කැම්බියම්) කඳන් හා මුල් ඝන කරයි (ද්විතීයික වර්ධනය); මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් දැවමය ද්විබීජපත්‍රිකවල සිදු වේ.
- පුරුක් හා පත්‍රවල පාදයේ ඇති අන්තර්වෙශ්‍ය විභාජක පටක (වී, උක් වැනි තෘණවල) ශාකයට තෘණ කෑමෙන් හෝ කැපීමෙන් පසු නැවත වර්ධනය වීමට ඉඩ සලසයි.
මූල අග්‍රයට පිටුපසින් අතිච්ඡාදනය වන කලාප තුනක් දැකිය හැකිය: සෛල බෙදීමේ කලාපය (විභාජක පටකය), දික්වීමේ කලාපය (සෛල ජලය ගෙන දික් වේ) හා විභේදනයේ කලාපය (මූල කෙස් හා සනාල පටක පරිණත වේ). අග්‍ර විභාජක පටකයකින් සෑදෙන ප්‍රාථමික විභාජක පටක තුන වන ප්‍රෝටොඩර්මය, භූමි විභාජක පටකය හා ප්‍රොකැම්බියම්, පිළිවෙළින් චර්ම, භූමි හා සනාල පටක ඇති කරයි.
සරල ස්ථිර පටක
බෙදීම නතර කර විශේෂීකරණය වූ සෛල ස්ථිර පටක සාදයි. සරල පටකයක ඇත්තේ එක් සෛල වර්ගයක් පමණි.
| පටකය | සෛල ලක්ෂණ | පිහිටීම | කෘත්‍යය |
|---|---|---|---|
| මෘදුස්තර (parenchyma) | ජීවී; තුනී ප්‍රාථමික බිත්තිය; විශාල රික්තකය; සෛල අතර කුඩා වායු අවකාශ | බාහිකය, මජ්ජාව, මීසොෆිලය, අල ටියුබර හා මඤ්ඤොක්කා මුල් වැනි ගබඩා අවයව | ගබඩාව, ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය (හරිත මෘදුස්තර), ස්‍රාවය, තුවාල සුව වීම, ජලජ ශාකවල වායු මෘදුස්තර |
| ස්ථූලකෝණාස්‍ර (collenchyma) | ජීවී; අසමාන ලෙස ඝන වූ බිත්තිය (සෙලියුලෝස් හා පෙක්ටින්), බොහෝවිට කොන්වල; දික් වූ සෛල | තරුණ කඳන්, පත්‍ර දඟර හා මධ්‍ය නාරටියේ අපිචර්මය යට | වර්ධනය වන අවයවවලට නම්‍යශීලී ආධාරකය |
| දෘඪස්තර (sclerenchyma) | පරිණත වූ විට මළ; ඝන ලිග්නින් ද්විතීයික බිත්තිය; පටු ලූමනය; තන්තු (දිගු) හා ස්ක්ලේරිඩ (කෙටි, උදා: පේර ගෙඩියේ කරකැවිලි සෛල, පොල් කටුවේ දෘඪ ස්තරය) | බණ්ඩල ආවරණ, පොත්ත, බීජ කබා, ඇට කටු | දෘඪ ආධාරකය හා ආරක්ෂාව |
Exam tip: ස්ථූලකෝණාස්‍ර ජීවී ය; තවමත් දිගු විය හැකි වර්ධනය වන කඳකට එය ආධාර කරයි. දෘඪස්තර මළ ය; වර්ධනය අවසන් වූ කොටසකට ආධාර කරයි.
සංකීර්ණ ස්ථිර පටක
සයිලමය හා ප්ලෝයමය සංකීර්ණ පටක වේ; මන්ද ඒ සෑම එකකම සෛල වර්ග කිහිපයක් එකට ක්‍රියා කරයි.
සයිලමය
- වාහිකා මූලාංග (vessel elements) අන්ත සමඟ එකට සම්බන්ධ වූ පළල් සෛල වේ; ඒවායේ අන්ත බිත්ති බිඳී (සිදුරු සහිත තහඩු) අඛණ්ඩ නාලයක් සාදයි. ලිග්නින් සහිත පාර්ශ්වික බිත්ති වළලු, ඉස්කුරුප්පු රටා, දැල් රටා ලෙස හෝ මායිම් වළවල් සහිතව ඝන වී ඇත. වාහිකා සපුෂ්පක ශාකවල ලක්ෂණයකි.
- වාහිනිකා (tracheids) උල් වූ අන්ත ඇති, සිදුරු රහිත, දිගු, පටු සෛල වේ; ජලය ඒවා අතර වළවල් හරහා ගමන් කරයි. බොහෝ කොනිෆර් හා පර්ණාංගවල ජලය සන්නයනය කරන එකම සෛල ඒවා ය.
- සයිලම තන්තු (දෘඪස්තර) ශක්තිය සපයයි; සයිලම මෘදුස්තර ආහාර ගබඩා කර ජලය පැත්තට ගෙන යයි.
- පරිණත අවස්ථාවේදී සන්නයන සෛල මළ බැවින් ගලා යාමට ප්‍රතිරෝධය දක්වන සයිටොප්ලාස්මයක් සයිලමයේ නැත. මෙම ඒකකයේ පසුව විස්තර කෙරෙන ආතතිය යටතේ බිත්ති කඩා වැටෙන්නේ නැත්තේ ලිග්නින් නිසා ය.
ප්ලෝයමය
- ඡාලිකා නාල මූලාංග (sieve tube elements) අන්ත සමඟ එකට සම්බන්ධ ජීවී සෛල වේ. ඒවායේ අන්ත බිත්ති ඡාලිකා තහඩු වන අතර ඒවායේ ඇති සිදුරු හරහා යුෂ ගලා යයි. යුෂට ඉඩ සැලසීම සඳහා න්‍යෂ්ටිය, ටොනොප්ලාස්ටය හා බොහෝ ඉන්ද්‍රියිකා නැති වී ඇත.
- සෑම ඡාලිකා නාල මූලාංගයකටම යාබදව සහකාර සෛලයක් ඇත; ඒවා බොහෝ ප්ලාස්මෝඩෙස්මාටා මගින් සම්බන්ධ වී ඇත. සහකාර සෛලයේ න්‍යෂ්ටියක් හා බොහෝ මයිටොකොන්ඩ්‍රියා සහිත ඝන සයිටොප්ලාස්මයක් ඇත; එය ATP හා ප්‍රෝටීන් සපයයි, ඡාලිකා නාලයට සීනි පටවයි.
- ප්ලෝයම තන්තු හා ප්ලෝයම මෘදුස්තර ආධාරකය හා ගබඩාව සපයයි.
පටක පද්ධති
| පද්ධතිය | පටක | ප්‍රධාන කාර්යභාරය |
|---|---|---|
| චර්ම (dermal) | අපිචර්මය (ප්‍රාථමික ශරීරය); පරිචර්මය හෝ කෝක් (පැරණි කඳන් හා මුල්) | ආරක්ෂාව, ජල හානිය අඩු කිරීම (උච්චර්මය), වායු හුවමාරුව (පත්‍ර රන්ධ්‍ර), ජලය අවශෝෂණය (මූල කෙස්) |
| භූමි (ground) | මෘදුස්තර, ස්ථූලකෝණාස්‍ර, දෘඪස්තර (බාහිකය, මජ්ජාව, මීසොෆිලය) | ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය, ගබඩාව, ආධාරකය |
| සනාල (vascular) | සයිලමය හා ප්ලෝයමය | පරිවහනය හා ආධාරකය |
ඊළඟ පාඩම්වලින් මෙම පටක මුල්, කඳන් හා පත්‍රවල සකස් වී ඇති ආකාරය දැක්වේ.