ඌනනය හා එහි වැදගත්කම
ඒකකය 2 · ජීවයේ රසායනික පදනම හා සෛලීය පදනම
ඌනනය I හා II, උපාගමය, අවතරණය හා මංසල, අනූනනයෙන් අවස්ථා වෙනස් වන ආකාරය සහ ප්‍රවේණික ප්‍රභේදවල ප්‍රභව.
ඌනනය: දළ විස්තරය
ඌනනය යනු ලිංගික ප්‍රජනනය කරන ජීවීන් සිදු කරන වෙනස් ආකාරයක සෛල විභාජනයකි. ද්විගුණ මාතෘ න්‍යෂ්ටියක් ඌනනය I හා ඌනනය II නම් විභාජන දෙකකට භාජන වී එකිනෙකට ප්‍රවේණිකව සර්වසම නොවන ඒකගුණ න්‍යෂ්ටි හතරක් බවට පත් වේ.
- ඌනනය I හිදී වර්ණදේහ සංඛ්‍යාව අඩු වේ. ඌනනය II අනූනනයට බොහෝ දුරට සමානය.
- ඌනනයට පෙර අන්තර් කලාවේ S කලාවේදී DNA ප්‍රතිවලිත වේ. ඌනනය I හා ඌනනය II අතර DNA ප්‍රතිවලිත වීමක් නැත.
- එක් එක් විභාජනයේ අවස්ථා හතරක් ඇත: ප්‍රාක් කලාව, යෝග කලාව, වියෝග කලාව හා අන්ත කලාව. ඌනනයේ පෙරයෝග කලාවක් නැත.
ඌනනය I
- ප්‍රාක් කලාව I. වර්ණදේහ ඝන වන්නට ද න්‍යෂ්ටිකාව අතුරුදන් වන්නට ද පටන් ගනී. සිප් පටියක් මෙන් ක්‍රියා කරන ප්‍රෝටීන් ව්‍යුහයක් වන උපාගමපට සංකීර්ණය සමජාත වර්ණදේහ යුගල තදින් එකට බැඳ තබයි. සමජාත වර්ණදේහ මෙසේ යුගල වී භෞතිකව සම්බන්ධ වීම උපාගමය වේ. එසේ යුගල වී ඇති විට සහෝදර නොවන වර්ණදේහාංශවල DNA කොටස් කැඩී, හුවමාරු වී, අනුරූප ස්ථානවල නැවත සම්බන්ධ වේ: මෙය අවතරණය ය. උපාගමපට සංකීර්ණය විසංයෝජනය වන විට අවතරණය සිදු වූ ස්ථාන මංසල ලෙස දිස් වන අතර සමජාත වර්ණදේහ බුරුල් ලෙස එකිනෙකින් වෙන් වේ. න්‍යෂ්ටි ආවරණය බිඳේ. සත්ත්ව සෛලවල කේන්ද්‍රදේහ ප්‍රතිවිරුද්ධ ධ්‍රැව දෙසට ගොස් තර්කුව සාදයි. සෑම සමජාත වර්ණදේහයකම කයිනෙටොකෝර් එක් ධ්‍රැවයකින් හෝ අනෙක් ධ්‍රැවයෙන් ආ ක්ෂුද්‍රනාලිකාවලට සම්බන්ධ වන අතර යුගල යෝග කලා තලය දෙසට ගමන් කරයි.
- යෝග කලාව I. සමජාත යුගල යෝග කලා තලයේ පිහිටයි; සෑම යුගලයකම එක් වර්ණදේහයක් එක් ධ්‍රැවයකට ද අනෙක අනෙක් ධ්‍රැවයට ද මුහුණලා ඇත. එක් සමජාත වර්ණදේහයක වර්ණදේහාංශ දෙකම එක් ධ්‍රැවයකින් ආ ක්ෂුද්‍රනාලිකාවලට ද එහි සමජාත සහකරුගේ වර්ණදේහාංශ දෙකම ප්‍රතිවිරුද්ධ ධ්‍රැවයෙන් ආ ඒවාට ද සම්බන්ධ වේ. යුගල පෙළගැසෙන ආකාරය අහඹු ය.
- වියෝග කලාව I. කයිනෙටොකෝර් ක්ෂුද්‍රනාලිකා කෙටි වී සෑම යුගලයකම සමජාත වර්ණදේහ ප්‍රතිවිරුද්ධ ධ්‍රැව දෙසට ගමන් කරයි. සහෝදර වර්ණදේහාංශ සෙන්ට්‍රොමියරයෙන් බැඳී පවතින අතර තනි ඒකකයක් ලෙස එක්ව ගමන් කරයි.
- අන්ත කලාව I. සෑම ධ්‍රැවයකම සම්පූර්ණ ඒකගුණ කට්ටලයක් රැස් වේ. න්‍යෂ්ටි ආවරණය නැවත සෑදී න්‍යෂ්ටිකාව ප්‍රකට වේ, තර්කුව බිඳී යන අතර වර්ණදේහ ක්‍රොමැටින් බවට විඝනීභවනය වේ. දැන් එක් සෛලයක ප්‍රවේණිකව සර්වසම නොවන ඒකගුණ න්‍යෂ්ටි දෙකක් ඇත.
සෛල ප්ලාස්ම විභාජනය අන්ත කලාව I සමඟම සිදු වේ (සත්ත්ව සෛලවල භේදන ඇලියක්, ශාක සෛලවල සෛල තලයක්) හා සර්වසම නොවන ඒකගුණ සෛල දෙකක් ලැබේ.
ඌනනය II
- ප්‍රාක් කලාව II. කේන්ද්‍රදේහය තර්කු උපකරණය (තර්කු තන්තු, තුරුව, කේන්ද්‍රදේහය) සෑදීම අරඹයි. සහෝදර වර්ණදේහාංශ දෙකකින් සමන්විත සෑම වර්ණදේහයක්ම පෙනේ. න්‍යෂ්ටි ආවරණය කැබලිවලට කැඩී න්‍යෂ්ටිකාව අතුරුදන් වේ. ප්‍රාක් කලාව II අග වන විට සෙන්ට්‍රොමියර යෝග කලාව II හි තලය දෙසට ගමන් කරමින් පවතී.
- යෝග කලාව II. වර්ණදේහ සෙන්ට්‍රොමියරයෙන් තලයේ පෙළගැසේ. වර්ණදේහයක සහෝදර වර්ණදේහාංශ දෙකේ කයිනෙටොකෝර් ධ්‍රැව දෙකෙන්ම ආ ක්ෂුද්‍රනාලිකාවලට සම්බන්ධ වේ. ඌනනය I හි අවතරණය නිසා වර්ණදේහයක වර්ණදේහාංශ දෙක ප්‍රවේණිකව සර්වසම නොවේ. දෙවන විභාජන තලය සාමාන්‍යයෙන් පළමු විභාජන තලයට ලම්බක වේ; එබැවින් යෝග කලාව II හි තලය යෝග කලාව I හි තලයට සෘජුකෝණිකව පිහිටයි.
- වියෝග කලාව II. සහෝදර වර්ණදේහාංශ එකට බැඳ තබන ප්‍රෝටීන් බිඳී යයි, වර්ණදේහාංශ සෙන්ට්‍රොමියරයෙන් වෙන් වන අතර කෙටි වන ක්ෂුද්‍රනාලිකා ඒවා ප්‍රතිවිරුද්ධ ධ්‍රැව දෙසට ඇද ගනී.
- අන්ත කලාව II. න්‍යෂ්ටි ආවරණය හා න්‍යෂ්ටිකාව නැවත සෑදේ, වර්ණදේහ ක්‍රොමැටින් බවට පත් වේ, තර්කුව අතුරුදන් වේ. එක් මාතෘ සෛලයකින් ප්‍රවේණිකව සර්වසම නොවන ඒකගුණ න්‍යෂ්ටි හතරක් ලැබී ඇත.
සෛල ප්ලාස්ම විභාජනයෙන් පසු ඒකගුණ දුහිතෘ සෛල හතරක් ලැබේ; ඒවා එකිනෙකට මෙන්ම මාතෘ සෛලයට ද වෙනස් ය. අනූනනයේ මෙන් ශාක සෛලවල කේන්ද්‍රදේහ හෝ කේන්ද්‍රිකා නැති අතර ක්ෂුද්‍රනාලිකා සංකීර්ණයකින් තර්කුව සෑදේ.
ඌනනයේ වැදගත්කම
- ලිංගිකව ප්‍රජනනය කරන විශේෂයක වර්ණදේහ සංඛ්‍යාව පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට නියතව පවත්වයි.
- පරිණාමයට හේතු වන නව ප්‍රවේණික ප්‍රභේද ඇති කරයි.
- ප්‍රභේද ඇති වන්නේ අවතරණය, ප්‍රතිසංයෝජනය හා ස්වාධීන සංරචනය මගිනි.
Exam tip: Meiosis I separates homologous chromosomes (so the number is halved); meiosis II separates sister chromatids. Many wrong answers come from mixing these up.
දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජීව විද්‍යා විශේෂවේදී උපාධිය (B.Sc. (Hons) Bio.Sp) පන්ති සාමාර්ථයක් සහිතව. Paadama හි උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා අන්තර්ගතය සහ පාඩම් සියල්ල සමාලෝචනය කරන්නේ දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න මහතායි. පාඩම් උගන්වන්නේත් එතුමායි.