සෛලීය සැකිල්ල, පක්ෂ්ම සහ කශිකා, කේන්ද්‍රිකා හා මධ්‍ය රික්තකය
ඒකකය 2 · ජීවයේ රසායනික පදනම හා සෛලීය පදනම
සෛලීය සැකිල්ලේ කොටස් තුන (වගුව 2.5), පක්ෂ්ම හා කශිකාවල 9+2 ව්‍යුහය, කේන්ද්‍රිකා හා කේන්ද්‍රදේහය සහ මධ්‍ය රික්තකය.
සෛලීය සැකිල්ල
සෛලීය සැකිල්ල සෛලයට ආධාරක වී එහි හැඩය පවත්වා ගනී; සෛල බිත්තියක් නැති සත්ත්ව සෛලවල මෙය විශේෂයෙන් වැදගත් ය. එය ක්ෂුද්‍රනාලිකා හා ප්‍රෝටීන සූත්‍රිකාවලින් සැදී ඇති අතර ගතික ය: එහි කොටස් ගලවා නැවත එකලස් කළ හැක. එහි සංඝටක තුනකි:
| සංඝටකය | ව්‍යුහය | උප ඒකකය |
|---|---|---|
| ක්ෂුද්‍රනාලිකා | බිත්තිය ටියුබියුලින් තීරු 13කින් සැදුණු කුහර නල | ටියුබියුලින් |
| ක්ෂුද්‍ර සූත්‍රිකා (ඇක්ටින් සූත්‍රිකා) | ඇක්ටින් පට දෙකක් එකිනෙක ඔතා ඇත; සෑම පටයක්ම ඇක්ටින් උප ඒකකවල බහුඅවයවිකයකි | ඇක්ටින් |
| අතරමැදි සූත්‍රිකා | ඝන කේබල් බවට අධි-ඔතා ඇති තන්තුමය ප්‍රෝටීන | සෛල වර්ගය අනුව ප්‍රෝටීන කිහිපයකින් එකක් (උදා: කෙරටින්) |
කෘත්‍ය: සයිටොප්ලාස්මයට යාන්ත්‍රික ආධාරය; ඉන්ද්‍රියිකා හා සයිටොසොලීය එන්සයිම ස්ථානගත කිරීම; සයිටොප්ලාස්මීය චලනය හා සයිටොප්ලාස්මීය ගලා යාම; ක්‍රොමොසෝම චලනය කිරීම; සෛලයේ හැඩය පවත්වා ගැනීම (ප්‍රධාන වශයෙන් සත්ත්ව සෛලවල).
පක්ෂ්ම සහ කශිකා
පක්ෂ්ම හා කශිකාවලට එකම මූලික ව්‍යුහය ඇත. කශිකා දිගු හා ස්වල්ප ය; පක්ෂ්ම කෙටි, පේළිවලට පිහිටි හා වැඩි සංඛ්‍යාවක් වේ.
- දෙකම ක්ෂුද්‍රනාලිකාවල 9+2 විධානය ඇත (වළල්ලක ද්විත්ව නවයක් හා මැදින් තනි ක්ෂුද්‍රනාලිකා දෙකක්).
- දෙකම ප්ලාස්ම පටලයෙන් වැසී ඇත.
- දෙකම පාදස්ථ දේහයකින් නැංගුරම් ලා ඇත; එහි 9+0 විධානයක් ඇත (මධ්‍ය යුගලයක් නැත).
- කෘත්‍ය: චලනය; පටකවල පෘෂ්ඨය හරහා තරල චලනය කිරීම. උදාහරණයක් ලෙස ඩිම්බ වාහිනියේ පක්ෂ්ම ඩිම්බය ගර්භාශය දෙසට ගෙන යයි.
කේන්ද්‍රිකා හා කේන්ද්‍රදේහය
කේන්ද්‍රිකා යනු පටලයකින් වටවී නැති, සත්ත්ව සෛලවල පමණක් දක්නට ලැබෙන ක්ෂුද්‍රනාලිකා සිලින්ඩර ය. සෑම එකකම වළල්ලක ක්ෂුද්‍රනාලිකා ත්‍රිත්ව නවයක් (9+0) ඇත. න්‍යෂ්ටිය අසල ඍජු කෝණයෙන් පිහිටි කේන්ද්‍රිකා යුගලයක් කේන්ද්‍රදේහය (සෙන්ට්‍රොසෝමය) සාදයි. කෘත්‍යය: සෛල විභාජනයේ දී තර්කුව හා ඇස්ටර් නිපදවීම.
මධ්‍ය රික්තකය
මධ්‍ය රික්තකය යනු ශාක සෛලවල ඇති, තානප්ලාස්ටයෙන් වටවූ විශාල, තරලයෙන් පිරුණු ඉන්ද්‍රියිකාවකි. එහි සෛල යුෂය ඇත: ජලය, K⁺ හා Cl⁻ වැනි අයන හා සමහර විට ඇන්තොසයනින් වැනි ජලයේ ද්‍රාව්‍ය වර්ණක. වෙනත් රික්තක වර්ග වන්නේ ආහාර රික්තක හා සංකෝචී රික්තක ය.
කෘත්‍ය: ජලය, සීනි, අයන හා වර්ණක ගබඩා කිරීම; සෛලයේ ජල සමතුලිතතාව පවත්වා ගැනීම (ආස්‍රැතිවිධානය); ශූනතාව හා ආධාරය ලබා දීම; යුෂයේ වර්ණක ශාකයේ කොටස් වර්ණවත් කිරීම; ජීර්ණයට උපකාර වීම.
Exam tip: සංඛ්‍යා මතක තබා ගන්න: ටියුබියුලින් තීරු 13; ඇක්ටින් පට දෙකක්; පක්ෂ්මය 9+2; පාදස්ථ දේහය හා කේන්ද්‍රිකාව 9+0 (කේන්ද්‍රිකාව = ත්‍රිත්ව නවයක්). කේන්ද්‍රිකා ඇත්තේ සත්ත්ව සෛලවල පමණක් වන අතර ඒවා පටලයකින් වටවී නැත.
දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජීව විද්‍යා විශේෂවේදී උපාධිය (B.Sc. (Hons) Bio.Sp) පන්ති සාමාර්ථයක් සහිතව. Paadama හි උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා අන්තර්ගතය සහ පාඩම් සියල්ල සමාලෝචනය කරන්නේ දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න මහතායි. පාඩම් උගන්වන්නේත් එතුමායි.