බහිෂ්සෛලීය සංඝටක සහ සෛල අතර සම්බන්ධතා
ඒකකය 2 · ජීවයේ රසායනික පදනම හා සෛලීය පදනම
ශාක සෛල බිත්තිය (ප්‍රාථමික බිත්තිය, මධ්‍ය සුස්තරය, ද්විතීයික බිත්තිය), සත්ත්ව හා ශාකවල සෛල සන්ධි සහ සත්ත්ව සෛලවල බහිෂ්සෛලීය පූරකය.
සෛල බිත්තිය
සෛල බිත්තිය යනු ශාක සෛලවල ඇති බහිෂ්සෛලීය ව්‍යුහයකි; සත්ත්ව සෛලවල එය නැත. ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික, දිලීර හා සමහර ප්‍රොටිස්ටාවල ද බිත්ති ඇති අතර ඒවා තුනී හා නම්‍යශීලී ය. එහි සංයුතිය විශේෂ හා සෛල වර්ග අනුව වෙනස් වන නමුත්, ශාක සෛල බිත්ති සාමාන්‍යයෙන් සෙලියුලෝස්, පෙක්ටීන් හා හෙමිසෙලියුලෝස් වලින් සැදී ඇති අතර ලිග්නින් හා සුබරින් ඇත්තේ සමහර සෛලවල පමණි.
- ප්‍රාථමික බිත්තිය: ළපටි සෛල මගින් මුලින් ම ස්‍රාවය කෙරෙන අතර සෛල විභාජනයේ දී තැන්පත් වේ. එය පාරගම්‍ය ය, සාපේක්ෂව තුනී හා නම්‍යශීලී ය; මධ්‍ය සුස්තරය මත තැබූ සෙලියුලෝස් තන්තුවලින් ප්‍රධාන වශයෙන් සැදී ඇති අතර ජලය එහි අවකාශ හරහා නිදහසේ ගමන් කරයි.
- මධ්‍ය සුස්තරය: ප්‍රාථමික බිත්තියට පිටතින් ඇති; යාබද සෛල එකට ඇලවන ඇලෙන සුලු පෙක්ටීන් (මැග්නීසියම් හා කැල්සියම් පෙක්ටේට්) බහුල තුනී ස්තරයකි.
- ද්විතීයික බිත්තිය: ප්ලාස්ම පටලය හා ප්‍රාථමික බිත්තිය අතර තැන්පත් වේ; ශක්තිමත්, දෘඪ හා ස්තර කිහිපයකින් යුක්ත ය. සෙලියුලෝස්වලට අමතරව අපාරගම්‍ය ලිග්නින් හා සුබරින් ඇත; ලිග්නින් සෙලියුලෝස් තන්තු දෘඪ පූරකයක රඳවා ගන්නා අතර අමතර ආධාරයක් සපයයි.
- ප්ලාස්ම බන්ධ බිත්තියේ සිදුරු හරහා යාබද සෛලවල සයිටොප්ලාස්මය සම්බන්ධ කරයි.
බිත්තියේ කෘත්‍ය: ආරක්ෂාව හා ආධාරය; ජලය ඇතුළු වන විට ශූනතාව ගොඩ නැගීමට ඉඩ දීම; ශූන වූ විට සෛලය පුපුරා යාම වැළැක්වීම; සෛල වර්ධනය පාලනය කොට සීමා කිරීම; ඇපොප්ලාස්ට් මාර්ගයේ කොටසක් වීම; සෛලයේ හැඩය පවත්වා ගැනීම; ගුරුත්වයට එරෙහිව ශාකය කෙළින් තබා ගැනීම.
සෛල සන්ධි
සෛල සන්ධි යනු යාබද සෛල අන්තර්ක්‍රියා කරමින් සන්නිවේදනය කරන, ඒවායේ සයිටොප්ලාස්මය හා අභ්‍යන්තර රසායනික පරිසරය සම්බන්ධ කරන සෘජු භෞතික ස්පර්ශ ලක්ෂ්‍ය ය.
සත්ත්ව සෛලවල වර්ග තුනක් ඇත:
- තද සන්ධි: විශේෂිත ප්‍රෝටීන සෛල වටා අඛණ්ඩ මුද්‍රාවක් සාදන නිසා සෛල අතර අවකාශය හරහා බාහිර සෛලීය තරලය කාන්දු නොවේ. උදාහරණය: සමේ අපිච්ඡදය.
- ඩෙස්මොසෝම (නැංගුරම් සන්ධි): යාබද සෛලවල සෛලීය සැකිලි අතරමැදි සූත්‍රිකාවලින් එකට සවි කරයි. උදාහරණය: පේශි පටකය.
- හිදැස් සන්ධි (සන්නිවේදන සන්ධි): සිදුරු වටා විශේෂ පටල ප්‍රෝටීනවලින් ආස්තරණය වූ නාලිකා; අයන, සීනි හා ඇමයිනෝ අම්ල ඒවා හරහා ගමන් කරයි; සංඥා හා ද්‍රව්‍ය හුවමාරුවට ඉඩ සලසයි. උදාහරණ: හෘද පේශි, සත්ත්ව කළල.
ශාකවල ප්ලාස්ම බන්ධ යනු සෛල බිත්ති හරහා ඇති, ප්ලාස්ම පටලයට අඛණ්ඩ පටලයකින් ආස්තරණය වූ ක්ෂුද්‍රදර්ශීය නාලිකා ය. ඒවා සෛල අතර ජීවී සයිටොප්ලාස්මීය සම්බන්ධතා සාදයි.
සත්ත්ව සෛලවල බහිෂ්සෛලීය පූරකය (ECM)
සත්ත්ව සෛලවල බිත්තියක් නැතත් සෛල ස්‍රාවය කරන ග්ලයිකොප්‍රෝටීන හා අනෙකුත් කාබෝහයිඩ්‍රේට අඩංගු අණුවලින් සැදුණු සංකීර්ණ බහිෂ්සෛලීය පූරකයක් ඇත. වැඩිපුරම ඇති ග්ලයිකොප්‍රෝටීනය කොලජන් ය; එහි ශක්තිමත් තන්තු ප්‍රෝටියොග්ලයිකැන් ජාලයක කා වැදී ඇත. ෆයිබ්‍රොනෙක්ටින් කොලජන් සම්පූරක පටල ප්‍රෝටීනවලට බැඳයි.
කෘත්‍ය: සෛල පෘෂ්ඨය මත ආරක්ෂිත ස්තරයක්; සෛලීය සැකිල්ල ECM සමඟ සම්බන්ධ කිරීම; යාන්ත්‍රික හා රසායනික සංඥා සම්ප්‍රේෂණය කරමින් සෛල හැසිරීමට බලපෑම් කිරීම.
Exam tip: සත්ත්ව සන්ධියක් එහි කාර්යය හා උදාහරණය සමඟ ගළපන්න (තද: මුද්‍රාව, සමේ අපිච්ඡදය; ඩෙස්මොසෝම: අතරමැදි සූත්‍රිකාවලින් නැංගුරම් ලීම, පේශි; හිදැස්: නාලිකා, හෘද පේශි හා කළල). මධ්‍ය සුස්තරය පෙක්ටීන් බවත් ලිග්නින් හා සුබරින් ඇත්තේ ද්විතීයික බිත්තියේ බවත් මතක තබා ගන්න.
දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජීව විද්‍යා විශේෂවේදී උපාධිය (B.Sc. (Hons) Bio.Sp) පන්ති සාමාර්ථයක් සහිතව. Paadama හි උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා අන්තර්ගතය සහ පාඩම් සියල්ල සමාලෝචනය කරන්නේ දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න මහතායි. පාඩම් උගන්වන්නේත් එතුමායි.