කාබෝහයිඩ්‍රේට
ඒකකය 2 · ජීවයේ රසායනික පදනම හා සෛලීය පදනම
මොනොසැකරයිඩ, ඩයිසැකරයිඩ හා පොලිසැකරයිඩ: වර්ගීකරණය, ප්‍රධාන පොලිසැකරයිඩ (පිෂ්ඨය, ග්ලයිකොජන්, සෙලියුලෝස්, ඉනියුලින්, පෙක්ටීන්, හෙමිසෙලියුලෝස්, කයිටීන්) හා ඒවායේ කෘත්‍ය.
කාබෝහයිඩ්‍රේට පිළිබඳ පොදු කරුණු
කාබෝහයිඩ්‍රේට යනු පෘථිවියේ වැඩිපුරම ඇති කාබනික සංයෝග කාණ්ඩය යි. ඒවායේ කාබන්, හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් අඩංගු වන අතර හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් අනුපාතය ජලයේ මෙන් 2:1 වේ; එබැවින් පොදු සූත්‍රය Cx(H₂O)y වේ. කාණ්ඩ තුනකි: මොනොසැකරයිඩ, ඩයිසැකරයිඩ හා පොලිසැකරයිඩ. "සීනි" යනුවෙන් අදහස් වන්නේ මොනො හා ඩයිසැකරයිඩ ය.
මොනොසැකරයිඩ
මොනොසැකරයිඩවල සූත්‍රය (CH₂O)n වන අතර කාබන් පරමාණු 3 සිට 7 දක්වා ඇත. සියල්ල ඔක්සිහාරක සීනි ය, ජලයේ දියවේ, ස්ඵටික සාදයි. ඒවා කාබන් ගණන අනුව නම් කෙරේ:
| කාබන් | නම | උදාහරණ |
|---|---|---|
| 3 | ට්‍රයෝස් | ග්ලයිසරැල්ඩිහයිඩ් (පොස්ෆොග්ලයිසරැල්ඩිහයිඩ් ට්‍රයෝස් ව්‍යුත්පන්නයකි) |
| 4 | ටෙට්‍රෝස් | එරිත්‍රෝස් (ස්වභාවයේ දුර්ලභ ය) |
| 5 | පෙන්ටෝස් | රයිබෝස්, ඩිඔක්සිරයිබෝස්, රයිබියුලෝස් (RuBP රයිබියුලෝස් ව්‍යුත්පන්නයකි) |
| 6 | හෙක්සෝස් | ග්ලූකෝස්, ෆ්‍රක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් |
කාබොනයිල් කාණ්ඩය අනුව ද ඒවා වර්ග කළ හැක: ඇල්ඩෝස් (ග්ලූකෝස්, ගැලැක්ටෝස්) හා කීටෝස් (ෆ්‍රක්ටෝස්). සමහර මොනොසැකරයිඩ ජලයේ දී වළලු ආකාරයක් ගනී. ව්‍යුහ සූත්‍ර කටපාඩම් කිරීම අවශ්‍ය නැත.
ඩයිසැකරයිඩ
මොනොසැකරයිඩ දෙකක් සංඝනන ප්‍රතික්‍රියාවකින් ග්ලයිකොසිඩික් බන්ධනයකින් සම්බන්ධ වන අතර ජල අණුවක් ඉවත් වේ (එක් ඒකකයකින් OH ද අනෙකෙන් H ද).
- ග්ලූකෝස් + ග්ලූකෝස් → මෝල්ටෝස්
- ග්ලූකෝස් + ෆ්‍රක්ටෝස් → සුක්‍රෝස්
- ග්ලූකෝස් + ගැලැක්ටෝස් → ලැක්ටෝස්
මෝල්ටෝස් හා ලැක්ටෝස් ඔක්සිහාරක සීනි ය; සුක්‍රෝස් නිර්ඔක්සිහාරක ය.
පොලිසැකරයිඩ
පොලිසැකරයිඩ යනු මොනොසැකරයිඩ ඒකක සිය ගණනකින් සිට දහස් ගණනකින් සැදුණු මහා අණු හා ජෛවීය බහුඅවයවික ය. සීනිවලට වෙනස්ව ඒවා ස්ඵටික නොවේ, ජලයේ අද්‍රාව්‍ය ය, මිහිරි නොවේ. ඒවා මෙසේ කාණ්ඩ කළ හැක:
- කෘත්‍යය අනුව: සංචිත (පිෂ්ඨය, ග්ලයිකොජන්) හා ව්‍යුහමය (සෙලියුලෝස්, හෙමිසෙලියුලෝස්, පෙක්ටීන්);
- හැඩය අනුව: රේඛීය (සෙලියුලෝස්, ඇමයිලෝස්) හා ශාඛනය වූ (ග්ලයිකොජන්, ඇමයිලොපෙක්ටීන්, හෙමිසෙලියුලෝස්).
| පොලිසැකරයිඩය | තැනුම් ඒකකය | කෘත්‍යය |
|---|---|---|
| පිෂ්ඨය | ග්ලූකෝස් | ශාකවල සංචිත වේ |
| ග්ලයිකොජන් | ග්ලූකෝස් | සතුන්ගේ හා දිලීරවල සංචිත වේ |
| සෙලියුලෝස් | ග්ලූකෝස් | සෛල බිත්තියේ සංඝටකයකි |
| ඉනියුලින් | ෆ්‍රක්ටෝස් | ඩේලියා අල තුළ සංචිත වේ |
| පෙක්ටීන් | ගැලැක්ටියුරොනික් අම්ලය | ශාක සෛල බිත්තියේ මධ්‍ය සුස්තරයේ සංඝටකයකි |
| හෙමිසෙලියුලෝස් | පෙන්ටෝස් හා හෙක්සෝස් | ශාක සෛල බිත්තිවල සංඝටකයකි |
| කයිටීන් (නයිට්‍රජන් අඩංගු ය) | ග්ලූකොසමින් | දිලීර සෛල බිත්ති හා ආත්‍රෝපෝඩාවන්ගේ බාහිර සැකිල්ල |
කාබෝහයිඩ්‍රේටවල කෘත්‍ය
- මොනොසැකරයිඩ: ශක්ති ප්‍රභවයකි; ඩයි හා පොලිසැකරයිඩවල තැනුම් ඒකක ය; නියුක්ලියෝටයිඩවල (DNA හා RNA) සංඝටක ය.
- ඩයිසැකරයිඩ: ලැක්ටෝස් කිරිවල සංචිත වන සීනි ය; සුක්‍රෝස් ප්ලෝයමයේ පරිවහනය වන අතර උක්වල සංචිත වේ.
- පොලිසැකරයිඩ: සංචිත: පිෂ්ඨය (ශාක හා හරිත ඇල්ගී), ග්ලයිකොජන් (සතුන් හා දිලීර), ඉනියුලින් (ඩේලියා අල); ව්‍යුහමය: සෙලියුලෝස් (ශාක හා හරිත ඇල්ගී බිත්ති), පෙක්ටීන් (මධ්‍ය සුස්තරය), හෙමිසෙලියුලෝස් (ශාක බිත්ති), කයිටීන් (දිලීර බිත්ති, ආත්‍රෝපෝඩා බාහිර සැකිල්ල).
Exam tip: පොලිසැකරයිඩ වගුව (තැනුම් ඒකකය හා කෘත්‍යය) වැඩිපුරම ප්‍රශ්න අසන කොටස යි. ග්ලයිකොජන් සතුන්ගේ හා දිලීරවල සංචිත වන බවත්, ඉනියුලින් ෆ්‍රක්ටෝස් බහුඅවයවිකයක් බවත්, සුක්‍රෝස් නිර්ඔක්සිහාරක ඩයිසැකරයිඩය බවත් මතක තබා ගන්න. වළලු ව්‍යුහ හා පරීක්ෂා මෙම කොටසට අයත් නොවේ.
දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජීව විද්‍යා විශේෂවේදී උපාධිය (B.Sc. (Hons) Bio.Sp) පන්ති සාමාර්ථයක් සහිතව. Paadama හි උසස් පෙළ ජීව විද්‍යා අන්තර්ගතය සහ පාඩම් සියල්ල සමාලෝචනය කරන්නේ දේශප්‍රිය සෙනෙවිරත්න මහතායි. පාඩම් උගන්වන්නේත් එතුමායි.